فلسفه ذهن

بررسی انتقاد چرچلند از کارکردگرایی

احیای تحلیل کارکردی

نوشته: یاسر پوراسماعیل

پاول چرچلند انتقادات بسیار تکان دهنده ای را بر کارکردگرایی (و اساساً تحلیل کارکردی) وارد ساخته است. هرچند انتقاد آزادمشربی یا حصرگرایی بر کارکردگرایی بسیار قاطع است و این نظریه نمی تواند در برابر آنها قد راست کند، برخی از منتقدین به حدی کارکردگرایی را تنزل داده اند که اصلاً نظریه بودن آن را از اساس زیر سؤال می برد نه اینکه آن را صرفاً نظریۀ ضعیف یا ناقصی نشان دهد. یکی از این سبک انتقادها را ند بلاک در مقالۀ مفصل «مشکلات کارکردگرایی» بر پیکرۀ کارکردگرایی وارد ساخته است. به گفتۀ بلاک، کارکردگرایی هیچ استدلالی ندارد و طرفداران آن صرفاً آن را از باب استنتاج به بهترین تبیین پذیرفته اند. اما ند بلاک استدلال می کند که چنین استنتاجی در اینجا ناکارآمد و نادرست است.

توماس آکوئیناس در فلسفۀ قرون وسطی در حل مشکل شمارش فرشتگان (و موجودات مجرد) ادعا کرد که هر فرد فرشته ای نوع منحصر به فرد است؛ یعنی فرشتگان افراد یک نوع نیستند تا خصوصیات فردی آنها را از هم متمایر سازد بلکه هر کدام به تمام ذات از بقیه متمایزند. دربارۀ تقسیم فلسفۀ تحلیلی هم هرچه بیشتر در آن غور کنیم بالاخره باید به همین نتیجۀ تومیستی برسیم: هر فیلسوف تحلیلی یک نوع منحصر به فرد است و فیلسوفان تحلیلی به تمام ذات از هم جدایند؛ یعنی هیچ وجه مشترکی جز یک جنس مبهم و غیرمتحصل میان آنها وجود ندارد.

گیلبرت رایل، فیلسوف بزرگ آکسفوردی (که به زبان متعارف گرایش داشت) شیوۀ خاص به خود و بسیار متفاوتی نسبت به دیگر فیلسوفان تحلیلی دارد. پیام اصلی رایل در کتاب ارزشمند و عمیق مفهوم ذهن این است: "مردم با خیلی از مفاهیم سخن می گویند اما نمی توانند دربارۀ آنها سخن بگویند". فلسفه تحلیلی اطلاعات جدیدی به ما نمی دهد؛ شما پس از تحلیلهای موشکافانه چیز جدیدی راجع به موضوع تحلیل (مثلاً ذهن، علم، زبان و ...) نمی آموزید بلکه ابهامها برای شما روشن می شوند. ویتگنشتاین هم بر نبود مسألۀ فلسفی تأکید دارد. به باور او در فلسفه هیچ مسأله ای حل نمی شود بلکه صرفاً مسائل منحل می شوند.

آرشیو مطالب را پیدا کنید (مانند آذر 1385) و در پرانتز زمان برداشت مطلب را بنویسید زیرا مطالب وبلاگ ممکن است هر از چند گاهی ویرایش شوند و تغییر کنند. سپس آدرس کامل مطلب را وارد کنید.

یک مثال برای آدرس دادن به ترجمه‌ها:

فودر ج، "فلسفۀ ذهن جری الن فودر"، یاسر پوراسماعیل (مترجم)، وبلاگ فلسفۀ ذهن، آبان 1385 (در این پرانتز تاریخ برداشت مطلب را بنویسید). آدرس مطلب: http://phil-mind.blogfa.com/post-15.aspx

یک مثال برای ارجاع به مطالب تألیفی:

یاسر پوراسماعیل، "گزارش، مرور و نقدی بر تامس نیگل"، وبلاگ فلسفۀ ذهن، آبان 1385 (در این پرانتز تاریخ برداشت مطلب را بنویسید). آدرس مطلب: http://phil-mind.blogfa.com/post-11.aspx